Algemeen doel
Het ontwikkelen, implementeren en evalueren van interventiestrategieën op beleidsniveau (macroniveau), omgevingsniveau (macroniveau/mesoniveau) en gezins-/kindniveau (microniveau) die bijdragen aan het behoud en de verbetering van de mondgezondheid en gezonde gewicht in de eerste 1000 dagen.
Doelstellingen
Actieve periode
Jaar 4-8
AUAS, Inholland, ACTA, VU, AUMC, UvA-FMG, UTwente, TNO Microbiology & Systems Biology.
GGD, Sarphati Amsterdam, NVvK, Ivoren Kruis, Coop, Voedingscentrum, PANEL, Food4Smiles, MRN, NJi, Gezonde en Kansrijke Start, NCJ, JGZ, EVAA, SGF, NVD, Smallsteps/Partou.
De hoofdonderzoeker van WP5 neemt sinds de start van het project deel aan de maandelijkse vergaderingen van de stuurgroep van MetaHealth. Vanaf januari 2026 houdt WP5 ook maandelijkse vergaderingen.
De verzameling en analyse van kwalitatieve gegevens over reclameverboden in de openbare ruimte van verschillende gemeenten in Nederland is afgerond. De resultaten zijn gepubliceerd in Food Policy en verwerkt in een infographic, die is gedeeld met Nederlandse gemeenten, partners van de City Deal Gezonde en Duurzame Voedselomgeving, op sociale media (LinkedIn) en op de MetaHealth-website. Daarnaast heeft Joreintje Mackenbach de resultaten gepresenteerd tijdens de ‘Regionale Voedseldag Vlaanderen’.
In juli 2025 werd Nine Droog aangesteld als junioronderzoeker (onder begeleiding van Coosje Dijkstra) om twee Group Model Building (GMB)-workshops met een breder scala aan belanghebbenden in Amsterdam-Noord te organiseren, te analyseren en te beschrijven. Het doel was inzicht te krijgen in het complexe systeem van onderliggende mechanismen die de hoge prevalentie van overgewicht/obesitas en tandbederf bij kinderen in de eerste 1.000 dagen van hun leven in wijken met een lagere sociaaleconomische positie in stand houden, en potentiële hefboompunten te identificeren voor het versterken van preventie-inspanningen. Nine begon, in samenwerking met WP1, met het opstellen van een causaal lusdiagram (CLD) met de centrale vraag: ‘Waarom nemen de prevalentie en incidentie van overgewicht/obesitas en tandbederf bij kinderen in de eerste 1000 dagen niet af in Amsterdamse wijken met een lage sociaaleconomische status, ondanks bestaande preventieve interventies? Oorspronkelijk (ook onderdeel van WP1) waren we van plan om in november 2025 twee GMB-sessies te houden met belanghebbenden uit Amsterdam-Noord om het CLD te bespreken (en bij te werken) (sessie 1) en hefboompunten voor verdere actie te identificeren (sessie 2). Vanwege de beperkte mogelijkheden voor Nine om voort te bouwen op het bestaande hechte netwerk van belanghebbenden binnen MetaHealth, bleek het een uitdaging om de sessies te organiseren zoals oorspronkelijk bedoeld. Om deze reden, en om de belasting voor de belanghebbenden te verminderen, werd gekozen voor een alternatieve aanpak waarbij de CLD verder werd ontwikkeld en gevalideerd door middel van diepgaande interviews met belanghebbenden. Deze op interviews gebaseerde aanpak is in eerdere projecten met succes toegepast, hoewel de toegevoegde waarde ontbreekt van directe interactie en netwerkdynamiek tussen deelnemers, die kenmerkend is voor GMB-workshops (https://doi.org/10.1186/s12916-025-04360-z).
Tot nu toe heeft Nine twaalf interviews afgenomen met een diverse groep professionals, waaronder een schuldadviseur, een verpleegkundige in de jeugdgezondheidszorg, een kinderdietist, een specialist in lichaamsbeweging, twee mondhygiënisten, een maatschappelijk werker bij een buurthuis en een jeugdarts. Het CLD is inmiddels aanzienlijk uitgebreid en er wordt momenteel een conceptversie van de definitieve versie opgesteld voor interne bespreking binnen het onderzoeksteam. Begin 2026 zal een nieuwe bijeenkomst met belanghebbenden worden gepland om gezamenlijk hefboompunten te identificeren met behulp van het Qualitative Systems Exploration Model (QSEM). Dit instrument zal worden gebruikt ter ondersteuning van een semi-kwantitatieve verkenning van het systeem en om prioriteit te geven aan hefboompunten op basis van zowel de potentiële impact als de haalbaarheid op lokaal niveau.
Vanaf januari 2026 heeft Nine dit werk voortgezet als promovendus aan de VU Amsterdam en zal ook Joreintje Mackenbach deelnemen aan de wekelijkse promotiebegeleidingsbijeenkomsten van Nine.
Josine Stuber (postdoc WP5) is half oktober teruggekeerd van zwangerschapsverlof en heeft haar werkzaamheden voor MetaHealth hervat. Zij, Joreintje Mackenbach en Coosje Dijkstra hadden een bijeenkomst met de GGD Amsterdam om de details van een nieuw project te bespreken. Via het project ‘Gezonde en Kansrijke Start’ voor kwetsbare gezinnen wordt de eigen bijdrage voor kraamzorg gesubsidieerd. WP5 zal een onderzoek met gemengde methoden uitvoeren om deze regeling te evalueren. Leidt de subsidie inderdaad tot een toename van het gebruik van kraamzorg in Amsterdam-Zuidoost, en wat zijn de ervaringen van professionals en ouders (via professionals)? Het onderzoeksplan en de pre-registratie zullen in april worden afgerond. Aangezien het aantal gezinnen dat zich voor de subsidie heeft aangemeld nog beperkt is, zal de daadwerkelijke evaluatie later plaatsvinden.
Een masterstudent verzamelt momenteel, onder begeleiding van Joreintje Mackenbach, gegevens over de voedingskwaliteit van baby- en peutervoeding in supermarkten. De supermarktomgeving heeft een belangrijke invloed op de keuzes die ouders maken over wat ze hun kinderen in de eerste 1000 dagen te eten geven, en dit kwantitatief-beschrijvend onderzoek zal inzicht verschaffen in de uitdagingen waarmee ouders worden geconfronteerd wanneer ze gezonde keuzes willen maken.
De evaluatie van de NutriScore, in samenwerking met het RIVM, is uitgesteld tot ten minste 2027, aangezien het RIVM momenteel over onvoldoende gegevens beschikt over de implementatie van de NutriScore.
Dionne van Tatenhove is op 1 juni 2026 begonnen als promovendus.
In dit onderzoek zijn de standpunten en ervaringen van beleidsmedewerkers van Nederlandse gemeenten onderzocht, die zich bezighouden met het beperken van reclame voor ongezonde en niet-duurzame producten in openbare buitenruimtes.
In dit kwalitatieve onderzoek werden Nederlandse beleidsmedewerkers van gemeenten in het najaar van 2024 persoonlijk of online geïnterviewd aan de hand van semi-gestructureerde interviews. De interviews gingen over de inhoud van de voorgestelde reclamebeperkingen, de beleidsfase waarin de gemeente zich bevond, belangrijkste belanghebbenden, belemmeringen, faciliterende factoren en beleidsdoelen. De interviews werden opgenomen en woordelijk uitgeschreven. De analyse was gebaseerd op een thematische inhoudsanalyse.
We interviewden 18 beleidsmedewerkers van 13 Nederlandse gemeenten. Zij gaven aan dat reclamebeperkingen vaak werden geïnitieerd door linksgeoriënteerde raadsleden, gedreven door een combinatie van een momentum (bijv. inzet voor een gezonde en groene toekomst), een gunstig politiek klimaat (bijv. vraag naar beperkingen vanuit lokale politieke partijen) en het ontstaan van een beleidsvenster (bijv. herziening van het gemeentelijk reclamebeleid). Zij gaven aan dat de ontwikkeling, implementatie en implementatiemogelijkheden van reclamebeperkingen afhankelijk waren van beleidsconsistentie (bijvoorbeeld het vaststellen van definities van te beperken producten), het beheersen van de risico’s voor de beleidsimplementatie (bijvoorbeeld financiële verliezen als gevolg van lagere reclame-inkomsten) en praktische belemmeringen (bijvoorbeeld bestaande aanbestedingen). Sommige beleidsmedewerkers twijfelden aan de impact van deze beperkingen op het consumentengedrag, maar speculeerden dat het signaaleffect ervan de publieke steun voor soortgelijk beleid zou kunnen beïnvloeden.
Politieke wil, momentum en ontstaan beleidsvenster maakten de ontwikkeling en soms ook de implementatie van reclamebeperkingen mogelijk. Toekomstig onderzoek zou zich moeten richten op bredere steun van belanghebbenden voor dit beleid, manieren om de waargenomen risico’s van de implementatie ervan effectief te beperken, en de langetermijneffecten ervan op het consumentengedrag.
